Tham, sân, si là gì? Lời Phật dạy về tham, sân, si của con người

tham san si 2205
Tham, sân, si là gì? Lời Phật dạy về tham, sân, si của con người 0

Tham là gì?

Phật dạy rằng : “ Nguồn cội của mọi khổ đau trên đời đều từ 3 việc mà ra : tham, sân, si ”. Trong đó, tham đứng số 1, tuy nhiên phàm là con người ở đời, ai cũng có lòng tham. Từ chữ tham mới nổi lên sân hận, mới khiến con người si mê u tối, từ đó gây nên nghiệp ác. Theo Phật pháp, tham là sự đắm say, sự ham muốn, sự đam mê một điều gì đó. Cốt lõi của lòng tham nằm ở 5 nhu yếu của con người : Tài ( gia tài ), sắc ( vẻ đẹp, hình thức bên ngoài ), danh ( danh thơm, tiếng tốt ), thực ( nhà hàng ), thùy ( ngủ nghỉ ).

Khi ham muốn về 1 trong thứ này dâng lên cao hơn mức bình thường, con người sẽ nảy sinh lòng tham và được hiển hiện với những hành động, lời nói của mình.

Thế nhưng, lời Phật dạy về lòng tham chứng minh và khẳng định rằng, tham lam không phải là thực chất của con người. Nhân chi sơ, tính bổn thiện. Con người sinh ra thuần khiết như tờ giấy trắng, trái tim thuần hậu và thiện lương. Lòng tham lớn dần lên theo năm tháng, qua những bể dâu mà mỗi người gặp phải. Người không biết tiết chế lòng tham thì lòng tham cứ lớn dần mãi lên, đưa lối dẫn đường đến những hành vi sai lầm. Phật nói : “ Lòng tham càng lớn, phúc đức lại càng tiêu tán ”. Vì sao ? Tham thường đi liền với ác. Người tham muốn đoạt được thứ mình muốn, lại sinh làm điều ác để thỏa mãn nhu cầu cho mình. Những dẫn dụ về lòng tham luôn đầy rẫy trong đời sống hằng ngày : Người vì lòng tham mà nỗ lực gầy dựng sự nghiệp, khi có của ăn của để rồi lại ưu tư lo nghĩ sợ trộm cắp. Người giàu sang có tiền của bo bo giữ gìn, sống ích kỷ với kẻ ăn người làm, tằn tiện bố thí, khi bị mất của thì đám ngực khóc than, mất ăn mất ngủ. Lại có người phong phú bạc vạn mà chỉ chăm chút để dành, ăn không dám ăn, mặc không dám mặc. Quan lại, người có chức tước vì lòng tham mà bớt xén của công, ăn của hối lộ, bóc lột sức lao động người khác. Người vì lòng tham mà lao vào cờ bạc, cá độ, lô đề, dẫn đến tán gia bại sản. Đức Phật dạy tham như cỏ hoang làm hại ruộng nương, đây là làm hại “ đất tâm ” của người tu hành và trị tham chẳng gì hơn là việc bố thí : ( Pháp Cú 356 ) Cỏ hoang làm hại ruộng vườn Tham lam gây hại nhiều hơn cho người, Tham lam ai đã lìa rồi Cúng dường vị ấy chẳng nơi nào bằng Hưởng về phước báu vô vàn. Theo Kinh “ Thập Thiện Nghiệp Đạo ” người không tham muốn thì được thành tựu những điều tốt đẹpsau đây : Ba nghiệp thân, khẩu, ý được tự tại, của cải không bị mất mát, hưởng phúc đức và những sự tốt đẹp sẽ đến với mình, mặc dầu mình không mong ước. Đức Phật còn dạy là đừng để tham và sân, đừng để tội lỗi lôi mình vào cảnh khổ. Tội lỗi ở đây nghịch nghĩa với chánh hạnh, là không theo giáo pháp, trong câu sau này có nghĩa là sân hận. Căn nguyên của điều ác là tham lam và sân hận : ( Pháp Cú 248 ) Các ngươi nên biết rõ rằng Dễ gì khắc chế việc làm ác đâu Tham lam, tội lỗi hố sâu Kéo ta xuống chốn khổ đau đời đời. Kinh Phật dạy rằng, lòng tham của con người không khi nào có số lượng giới hạn. Ví như được ăn no mặc ấm, rồi nhu yếu cao lên lại ăn sang mặc đẹp, rồi nhu yếu được xã hội trọng vọng, nhu yếu được bộc lộ bản thân. Nhu cầu càng cao, lòng tham càng lớn. Tham, sân, si là gì? Lời Phật dạy về tham, sân, si của con người 1 Phật dạy rằng, tham lam càng nhiều thì báo ứng càng lớn. Luật nhân quả của lòng tham thường được trả ngay trong kiếp này, qua rất nhiều minh chứng thực tế trong đời sống mà hàng ngày tất cả chúng ta vẫn thấy báo đài đưa tin. Kẻ tham nhũng trộm cắp thì tù tội, kẻ cờ bạc cá độ thì bần hàn, người tham quyền cao chức trọng rồi ở đầu cuối cũng chẳng còn được gì, mái ấm gia đình bất hòa, xã hội bất dung. Sân là gì ? “ Sân ” là cơn giận, lòng tức giận, nóng nảy, thù hận khi không thỏa mãn nhu cầu, không được thỏa thích như ýmuốn. Bất bình vì bị xúc phạm, nhân đó làm những chuyện sai lầm. Sau cơn giận thời giữ lại lòng oán ghét tìm dịp mà trả thù. Sở dĩ sân sinh khởi là do lòng yêu quý “ cái ta ” hay thích “ cái của ta ”. Nếu người ta mắng nhiếc, chê bai kẻ nào khác thời ta không thấy giận, nhưng nếu ai chửi bới hoặc khiển trách ta hay người thân trong gia đình của ta, hoặc làm tổn hại gia tài của ta lập tức ta cảm thấy không dễ chịu ngay. Khi không dễ chịu tăng dần thời sẽ trở thành nóng giận. Nhưng nên nhớ rằng trên đời này không ai tránh khỏi bị khiển trách, bị chê bai, khó tránh khỏi miệng trần gian như Đức Phật đã từng đưa nhận xét : ( Pháp Cú 227 ) Người con Phật hãy nghe đây Chuyện không phải chỉ đời này mà thôi Từ đời xưa đã nói rồi : “ Làm thinh thời sẽ có người chê bai, Nói nhiều cũng bị chê hoài, Dù cho nói ít cũng người chê thôi ”. Làm người không bị chê cười Thực là chuyện khó ở nơi cõi trần .

Trong quá khứ, trong tương lai và trong hiện tại chưa hề có người nào bị tổng thể mọi người chê bai hay được tổng thể mọi người khen ngợi, đúng như lời Đức Phật dạy : ( Pháp Cú 228 ) Ở đời toàn bị chê bai Hay toàn nghe tiếng người ngoài khen ta Từ xưa chẳng thấy xảy ra, Tìm trong hiện tại thật là khó sao, Tương lai cũng chẳng có nào. Phải tu tâm để đạt tới “ vô sân ”. Vô sân là không nóng nảy, hết giận hờn. Chúng sinh bị qua nhiều kiếp sinh tử luân hồi chính vì không thắng nổi lòng sân. Chư Phật được tự tại, giải thoát, là do dứt trừ được lòng sân tận gốc. Điều khó nhất là diệt trừ phẫn nộ ngay từ trong tâm. Khi tâm tất cả chúng ta không còn nghĩ đến giận hờn thì tự nhiên cơn phẫn nộ sẽ không bộc phát. Trong khi đốn cây để cất tịnh thất cho mình, thầy Tỳ kheo nọ vô tình làm tổn hại đến cái chồi non của một vị thần cây. Vị này nổi giận, muốn giết thầy nhưng kịp nghĩ suy nên kiềm chế được cơn sân hận của mình đang phát sinh. Đức Phật tán dương vị thần và dạy : ( Pháp Cú 222 ) Khi cơn tức giận bùng ra Ai mà ngăn được mới là người hay Giỏi như hãm lại được ngay Chiếc xe đang chạy chở đầy, phóng nhanh, Nếu không thì bản thân mình Cầm cương hờ hững tài tình gì đâu. Si là gì ? “ Si ” là si mê, vô minh, ngu tối. Người vô minh không sáng suốt, không Để ý đến hiểu biết đúng lẽ phải, đúng thực sự để phán đoán việc hay dở, tốt xấu, lợi hại … nên mới làm những điều nhiễm ô tội lỗi, có hại cho mình và người. Si, vô minh theo thế tục gọi là “ dại ” hay “ ngu ”. Vô minh che lấp tâm lý, làm cho con người không còn nhìn thấy được những chất bợn nhơ đang gậm nhấm từ bên trong con ngườikhiến những thói hư tật xấu ấy sẽ tăng dần và sau cuối đưa con người vào con đường tội lỗi triền miên. Tham, sân, si là gì? Lời Phật dạy về tham, sân, si của con người 2 Đức Phật dạy rằng vô minh là điều ô trược tệ hại nhất. Hãy dứt bỏ vô minh để trở thành người trong sáng Hai ngài Xá Lợi Phất và Mục Kiền Liên bạch với Đức Phật rằng họ không hề thuyết phục được ông thầy của họ trước kia đến gặp Đức Phật và nghe giáo pháp vì vị này còn quá luyến ái Fan Hâm mộ riêng. Nhân dịp này Đức Phật lý giải sự độc lạ giữa người suy luận chân chính với người suy luận sai lầm đáng tiếc và hậu quả đương nhiên của mỗi lối suy luận : ( Pháp Cú 11 ) Những gì không thật, hão huyền Lại cho là thật và tin vô bờ, Những gì chân thực lại ngờ Lại cho không thật, chỉ là giả thôi, Nghĩ suy lầm lạc mất rồi Thấy sao chân thực rạng nơi pháp mầu. ( Pháp Cú 12 ) Biết đây là thật để tin Biết kia không thật, hão huyền mà thôi Nghĩ suy theo đúng đường rồi Thấy ngay chân thực rạng nơi pháp mầu. Với hai câu Pháp Cú kể trên, tất cả chúng ta đã thấy vai trò đa phần của vô minh và tà kiến trong những nguồn gốc phát sinh những hành vi bất thiện. Như vậy tất cả chúng ta cũng không lạ gì khi Đức Phật khuyên chúng takhông nên tu theo lối khổ hạnh khắc nghiệt, ép xác, chỉ nhắm vào hình thức bề ngoài và không nên chuyên lo tế tự, vì những hành vi này không dẫn tất cả chúng ta đến giác ngộ giải thoát, không giúp tất cả chúng ta trở nên trong sáng. Con người sống giữa nhân sinh đều phải thuận theo luân hồi nghiệp báo, tránh không được, nhưng tự mình hoàn toàn có thể thiết kế xây dựng những nghiệp duyên tốt đẹp cho mình. Muốn thiện, trước hết phải hết tham. Muốn phúc, thứ nhất phải biết đủ. Vô sở cầu nhi tự đắc, đó mới thực sự là đại trí huệ của đời người.

Tiền của trên đời, cố kiếm thật nhiều rồi chết đi cũng không mang theo được. Tiền tài danh vọng, mất rồi tất cả cũng chỉ là hư vô. Đời người là hữu hạn, nhân sinh là vô hạn, cớ gì mãi tham lam để tự chuốc lấy đau khổ cho mình.

Những lời Phật dạy về sân si và lòng tham nhắc nhở chúng sanh rằng, lòng tham chính là thuốc độc giết chết nhân cách con người. Nếu chiếm hữu nào của tất cả chúng ta có được từ sự đau khổ của người khác, thì sự chiếm hữu ấy tất yếu là không chính đáng. Dù là mưu cầu cho đời sống hằng ngày hay lưu danh hậu thế, bất kể ai bị lòng tham chi phối ắt sẽ nhận quả báo nặng nề.

Nguồn: Hội Phật giáo Việt Nam

0912.44.1586